बायोचारले परालको विघटन छिटो गराएर हरितगृह ग्यास उत्सर्जन ९०% सम्म घटायो

बायोचार: पराललाई मलमा रूपान्तरण गर्ने हरित समाधान

हुनान कृषि विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूको ताजा अध्ययनले देखाएको छ कि बायोचार — कृषि फोहरजस्तै धान र मकैको पराललाई अक्सिजनबिनाको स्थितिमा जलाएर तयार गरिने कालो कार्बन पदार्थ — माटो सुधार, पराल विघटन, र हरितगृह ग्यास घटाउने शक्तिशाली माध्यम हो।

९० दिनको प्रयोगात्मक अध्ययनमा ३००°C मा तयार गरिएको बायोचार २.५ देखि ५ प्रतिशत प्रयोग गर्दा परालको विघटन दर ३६% सम्म बढेको पाइएको छ। यसैबीच, मिथेन (CH₄) र नाइट्रस अक्साइड (N₂O) जस्ता प्रमुख हरितगृह ग्यासहरू क्रमशः ९०.२६% र ९१.१०% सम्म घटेका छन्।

माटोमा बायोचारको प्रभाव: सूक्ष्मजीव र एन्जाइमहरूको नयाँ समन्वय

कम तापक्रमको बायोचारले माटोको pH (१.८२–११.३२% वृद्धि), माटोको जैविक पदार्थ (९.९२–२९.२६%) र एन्जाइम गतिविधि (विशेष गरी सेल्युलेज र β-glucosidase) उल्लेखनीय रूपमा बढाएको पाइयो।

यी एन्जाइमहरूले परालमा रहेका सेल्युलोज र हेमिसेल्युलोज जस्ता कठिन जैविक संरचनाहरू तोड्न सहयोग गर्छन्, जसले गर्दा पराल छिटो विघटन हुन्छ। साथै, बायोचारले Proteobacteria र Ascomycota जस्ता “copiotrophic” सूक्ष्मजीवहरूको वृद्धि बढाउँछ — यी सूक्ष्मजीवहरू छिटो बढ्ने र जैविक पदार्थ तोड्ने क्षमतामा उत्कृष्ट हुन्छन्।

घट्ने तापक्रममा बनेको बायोचार सबैभन्दा प्रभावकारी

अध्ययनले पत्ता लगायो कि ३००°C मा तयार गरिएको बायोचारले नै सबैभन्दा राम्रो परिणाम दिएको छ।
उच्च तापक्रम (५००–७००°C) मा बनेको बायोचार स्थायित्वका कारण सूक्ष्मजीवहरूको क्रियाशीलता घटाउँछ, जसले विघटन दर कम गर्छ।

संरचनात्मक समीकरण विश्लेषणले देखायो कि बायोचार → एन्जाइम गतिविधि → सूक्ष्मजीव समुदाय → पराल विघटन बीचको सम्बन्ध अत्यन्त बलियो थियो (coefficient = 0.92)।

जलवायु-स्मार्ट कृषि तर्फको ठोस कदम

यस अनुसन्धानले देखाएको छ कि बायोचार केवल पराल व्यवस्थापनको उपाय होइन, यो जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरणको शक्तिशाली औजार पनि हो।

२.५–५% दरमा कम तापक्रममा तयार गरिएको बायोचार प्रयोग गर्दा पराल छिटो विघटन, माटोको स्वास्थ्य सुधार, र हरितगृह ग्यास उत्सर्जनमा ठूलो कमी सम्भव छ।

यो अध्ययनले स्मार्ट कृषि र सर्कुलर बायोइकोनमी प्रवर्द्धनका लागि वैज्ञानिक प्रमाण प्रदान गरेको छ — जहाँ कृषि फोहर पुन: प्रयोग भएर माटो उर्वरता बढाउँछ र वातावरणलाई सुरक्षित राख्छ।

निष्कर्ष

“बायोचारको सही मात्राको प्रयोगले माटो र वातावरण दुबैको उपचार गर्न सक्छ,”
भन्छन् अनुसन्धान सह-लेखक प्रो. सि लुओ (Si Luo)।

निष्कर्षतः,
कम तापक्रममा बनेको बायोचारले पराल विघटनलाई तीव्र बनाउँदै
माटोको जैविक जीवनलाई सक्रिय पार्छ,
र कृषि प्रणालीलाई अधिक सतत्, फसिलो र कार्बन-मैत्री बनाउँछ।

Reference

Zhang, S., Xu, G., Quan, X., Tan, X., Zhang, R., Fu, X., Peng, H., & Luo, S. (2025). Biochar accelerates straw decomposition and reduces greenhouse gas emissions by driving microbial community dynamics. Chemical and Biological Technologies in Agriculture, 12(1), 150. https://doi.org/10.1186/s40538-025-00869-w