ट्युटा एब्सोलुटा (Tuta absoluta): सानो तर खतरनाक किराले टमाटर उत्पादन संकटमा

ट्युटा एब्सोलुटा (Tuta absoluta) दक्षिण अमेरिका मूलको एक सानो तर खतरनाक किरा हो जसले टमाटरको पात, हाँगा, बोटको थाँती र फलमा सुरुङ बनाई नोक्सान पुर्‍याउँछ। अहिले यो किरा एशिया, अफ्रिका, युरोप लगायत विश्वका धेरै भागहरूमा फैलिइसकेको छ।

यदि नियन्त्रण नगरिएमा टमाटर उत्पादनमा ८०–१००% क्षति हुन सक्छ।

संक्रमणका लक्षणहरू

पातमा सानो सुरुङ र भित्र कालो फोहोर
पात मुडिएको वा भित्रतिर बेरिएको
थाँती नष्ट भई बोट बढ्न बन्द
फलमा प्वाल र भित्र किराको सुरुङ
फल झर्ने र गुणस्तर कमजोर हुने

जीवनचक्र

एक पोथीले २५०–३०० अण्डा राख्छ
लार्भा निस्किएपछि पात, डाँठ, फल भित्र प्रवेश गर्छ
माटो वा बोटको फोहोरमा प्युपा बन्ने
२४–३८ दिनमा पूरा जीवनचक्र, एक वर्षमा १०–१२ पुस्ता

रोकथाम र नियन्त्रण

विधि	विवरण
नियमन	फेरेमोन ट्र्याप प्रयोग गरी प्रारम्भिक पत्ता लगाउने
सांस्कृतिक विधि	बोटको फोहोर हटाउने, गहिरो जोत्ने, बाली परिवर्तन गर्ने
जैविक नियन्त्रण	Trichogramma वा Nesidiocoris tenuis प्रयोग गर्ने
बोटजन्य विषादी	नीमको तेल, Beauveria bassiana, Metarhizium anisopliae आदि
रासायनिक नियन्त्रण	स्पिनोसाड, इमामेक्टिन बेन्जोएट जस्ता विषादी घुमाएर प्रयोग गर्ने
एकीकृत व्यवस्थापन (IPM)	सबै उपायहरूको संयोजन र कृषक प्रशिक्षण सहित

विश्वस्तरीय चासो

ट्युटा एब्सोलुटा धेरै विषादीप्रति प्रतिरोधी भएकाले धेरै देशहरूले यसलाई क्वारेन्टाइन कीरा मानेका छन्। प्रारम्भिक पहिचान र IPM प्रयोग नै यसको प्रभावकारी नियन्त्रणको उपाय हो।