नुनिलो माटोबाट भेटिएको Bacillus paralicheniformis H12: टमाटरको ग्रे मोल्ड रोगविरुद्ध वातावरणमैत्री जैविक हतियार

परिचय

विश्वभर कृषि उत्पादन घटाउने मुख्य कारणमध्ये एक हो बोटबिरुवामा हुने फङ्गल रोगहरू। Botrytis cinerea नामक फङ्गसले चेरी टमाटरमा हुने “ग्रे मोल्ड” रोग निम्त्याउँछ, जसले उत्पादन मात्र होइन, भण्डारणपछिको गुणस्तरमा पनि ठूलो क्षति पुर्‍याउँछ।
यसै समस्याको समाधानका लागि वैज्ञानिकहरूले अल्जेरियाको नुनिलो माटो (Sabkha) बाट पृथक गरिएको Bacillus paralicheniformis H12 नामक नयाँ जीवाणु पहिचान गरेका छन्, जसले B. cinerea लाई प्रभावकारी रूपमा रोक्ने क्षमता देखाएको छ।

मुख्य अनुसन्धान निष्कर्षहरू

यो अध्ययनमा अल्जेरियाका विभिन्न क्षेत्रमा रहेका ८२ वटा Bacillus प्रजातिहरू परीक्षण गरिएका थिए। तीमध्ये ४१ ले एन्टिफंगल गतिविधि देखाए, र H12 स्ट्रेनले सबैभन्दा उच्च अवरोध सूचकाङ्क (inhibition index) प्रदर्शन गर्‍यो।

इन भिभो (in vivo) परीक्षणका नतिजा अनुसार, H12 ले चेरी टमाटरमा ग्रे मोल्डको क्षति ५०% भन्दा बढी घटायो —
उपचार समूहमा टमाटरको तौल घट्ने दर २.७६% मात्र थियो, जबकि नियन्त्रण समूहमा ५.०४% थियो।

सुरक्षा र जीनोमिक अध्ययन

जीनोम सिक्वेन्सिङ अनुसार, H12 को जीनोम आकार ४.२८ Mb रहेको छ, जसमा ४,२६६ प्रोटिन-कोडिङ जीनहरू र GC सामग्री ४५.८७% पाइएको छ।
अध्ययनले देखायो कि यस स्ट्रेनमा एन्टिबायोटिक प्रतिरोध कम छ, हेमोलाइसिस नदेखिएको (γ-hemolytic) छ — जसले यसको सुरक्षित प्रयोगयोग्यता प्रमाणित गर्छ।

यस जीवाणुको जीनोममा एन्टिफंगल एन्जाइमहरू (chitinase, glucanase), प्लान्ट ग्रोथ प्रमोटिङ जीनहरू, र बायोफिल्म उत्पादन क्षमता भेटिएको छ। यी सबै गुणहरूले यसलाई प्रभावकारी जैविक नियन्त्रण एजेन्ट (biocontrol agent) बनाउँछन्।

जैविक कृषि र दिगो समाधान

परम्परागत रूपमा, किसानहरूले Botrytis cinerea नियन्त्रण गर्न रासायनिक विषादी प्रयोग गर्दै आएका छन्। तर यी विषादीहरू वातावरणका लागि हानिकारक छन् र रोगजन्य फङ्गसले तिनप्रति प्रतिरोध विकास गर्न सक्छ।
यस पृष्ठभूमिमा, Bacillus paralicheniformis H12 ले सस्तो, दिगो र वातावरणमैत्री विकल्प उपलब्ध गराउँछ। यसको नुनिलो माटोबाट उत्पत्ति भएको हुनाले यो कडा वातावरणीय अवस्थाहरूमा पनि जीवित रहन सक्षम छ।

निष्कर्ष

यो अनुसन्धानले प्रमाणित गर्छ कि Bacillus paralicheniformis H12 स्ट्रेन कृषि क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सकिने नयाँ पुस्ताको जैविक विषादी (biopesticide) बन्न सक्छ।
यसको एन्टिफंगल शक्ति, सुरक्षात्मक विशेषता र आनुवंशिक विविधताले यसलाई विश्वव्यापी रूपमा दिगो खेती प्रवर्द्धन गर्ने सम्भावनायुक्त उम्दा उम्मेदवार बनाउँछ।

Reference

Ghozlani, A., Driss, F., Nguyen, D. H., Boumerdassi, H., El Aichar, F., Djouadi, L. N., Oliveira, P. H., Fardeau, M.-L., Pradel, N., Rouis, S., Frikha-Gargouri, O., & Nateche, F. (2025). Bacillus paralicheniformis strain H12 from saline soil for the management of gray mold in cherry tomatoes. World Journal of Microbiology and Biotechnology, 41(10), 386. https://doi.org/10.1007/s11274-025-04629-8