नेपाली भिण्डीमा कीराको नियन्त्रणमा सफल “Trichoderma harzianum” : दुई वर्षे अध्ययनको नतिजा

त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गतको कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान (IAAS), लमजुङ क्याम्पसका अनुसन्धानकर्ताहरूले भिण्डीमा लाग्ने जासिद (Amrasca biguttula biguttula) नामक कीरालाई नियन्त्रण गर्न “Trichoderma harzianum” नामक लाभदायक जीवाणु निकै प्रभावकारी भएको प्रमाणित गरेका छन्।

यो अध्ययन दुई वर्ष (२०२३ र २०२४) मा गरिएको हो, जसमा चारवटा जैविक कीटनाशक — Trichoderma harzianum, Beauveria bassiana, नीम तेल (१%), र स्थानीय रूपमा तयार पारिएको “झोलमल” — प्रयोग गरिए। अनुसन्धानमा पाँचवटा उपचार समूह र चारवटा दोहोर्‍याइएका प्लट प्रयोग गरी भिण्डी खेतीको “खरीफ” (मनसुन) सिजनमा परीक्षण गरिएको थियो।

मुख्य नतिजा:

Trichoderma harzianum ले जासिद कीराको संख्या ७६.७२% (२०२३) र ७७.२६% (२०२४) सम्म घटायो, जुन सबैभन्दा उत्कृष्ट परिणाम थियो।
नीम तेल पनि केही चरणमा प्रभावकारी देखियो तर Trichoderma भन्दा कमजोर रह्यो।
Trichoderma प्रयोग गरिएको भिण्डी खेतमा उत्पादन १८.७३ टन/हेक्टर (२०२३) र २१.२५ टन/हेक्टर (२०२४) पुग्यो।
नियन्त्रण (बिना उपचार) खेतमा उत्पादन केवल ८ टन/हेक्टर जति मात्र रह्यो।

यस अध्ययनले देखायो कि Trichoderma harzianum ले न केवल कीरा मर्छ, तर माटोको स्वास्थ्य सुधार गरेर बोटको वृद्धि पनि बढाउँछ। यो जैविक बायोपेस्टिसाइडले किसानलाई रासायनिक विषादीको प्रयोग घटाउन र उत्पादनमा सुधार ल्याउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

किन यो महत्वपूर्ण छ?

नेपालमा अहिले प्रत्येक वर्ष करिब ६८० टनभन्दा बढी रासायनिक विषादी आयात हुन्छ, जसले माटो र पानी प्रदूषण गर्छ र मानिसको स्वास्थ्यमा असर पार्छ। यस्तो अवस्थामा Trichoderma harzianum जस्ता जैविक विकल्पहरू किसानका लागि सुरक्षित र दिगो समाधान बन्न सक्छन्।

“Trichoderma harzianum सबैभन्दा प्रभावकारी जैविक उपाय हो जसले जासिद कीरा घटाएर भिण्डी उत्पादन दोब्बर बनायो।”

निष्कर्ष:

यो अनुसन्धानले पहिलोपटक नेपालका मध्यपहाडी क्षेत्रका किसानका लागि Trichoderma harzianum लाई व्यावहारिक र पर्यावरणमैत्री विकल्पको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। यसले सस्तो, सुरक्षित र दिगो खेती सम्भव बनाउँछ — विशेष गरी साना किसानहरूका लागि।

Reference

Saud, D., Dawadi, B., & Bhatta, K. (2025). Efficacy of Trichoderma harzianum against okra jassid (Amrasca biguttula biguttula) (Hemiptera: Cicadellidae): a two-year comparative study of biopesticides. Egyptian Journal of Biological Pest Control, 35(1), 36. https://doi.org/10.1186/s41938-025-00870-3