बायोचारले माटो सुधार र जीवाणु विविधता बढाएर सुर्तीको उत्पादन सुधार्यो

चीनका वैज्ञानिकहरूले गरेको नयाँ अध्ययनले देखाएको छ कि बायोचार (Biochar) ले सुर्ती खेतीमा माटोको उर्वरता र जीवाणुहरूको सक्रियता दुवै बढाउँछ।

यो अनुसन्धान Biology and Fertility of Soils नामक अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलमा प्रकाशित भएको हो। अनुसन्धान टोलीले सामान्य मलसार (रासायनिक मल) प्रयोग भएका खेत र बायोचार मिसाइएका खेतबीच तुलना गरेको थियो।

बायोचार के हो?

बायोचार भनेको पराल, खोले, या जैविक फोहोरलाई अक्सिजन नभएको अवस्थामा जलाएर बनाइने कालो चूर्ण पदार्थ हो। यसले माटोमा कार्बन बढाउँछ र पानी तथा पोषण तत्वहरू धान्ने क्षमतामा सुधार ल्याउँछ।

के पाइयो अनुसन्धानमा?

बायोचार ०.९ टन प्रति हेक्टर (मध्य स्तर) प्रयोग गर्दा माटोको pH १.०३ units बढ्यो, जसले अमिलो माटो सुधार गर्‍यो।
माटोभित्रको फस्फोरस १६८% र पोटासियम ४३% ले बढ्यो।
युरेज र फस्फेटेज जस्ता माटोका महत्वपूर्ण एन्जाइमहरू ३०–७०% सम्म सक्रिय भए।
माटोमा रहेका उपयोगी जीवाणु र फफूंदीहरूको विविधता बढ्यो। यी जीवाणुहरूले नाइट्रोजन, कार्बन र सल्फर जस्ता तत्वहरूको परिक्रिया (cycling) सुधार गर्छन्।
अध्ययनले देखायो कि बायोचारको प्रभाव विशेष गरी बालीको सुरुवाती विकास चरणमा धेरै हुन्छ। पछि बाली ठूला भएपछि त्यसको असर घट्दै जान्छ।

कृषकका लागि यसको अर्थ के हो?

बायोचारले माटो सुधार्ने प्राकृतिक उपाय हो — यसले रासायनिक मलको आवश्यकता घटाउँछ।
यो प्रयोगले माटोमा रहेका जीवाणुहरूलाई सक्रिय पार्छ, जसले बालीलाई आवश्यक पोषण तत्व सजिलै उपलब्ध गराउँछ।
माटोको अम्लता घटाएर, फस्फोरस र पोटासियम उपलब्ध गराउँछ — जुन बालीको जराको विकास र रोग प्रतिरोध क्षमताका लागि जरुरी हुन्छ।
दीर्घकालीन रूपमा, बायोचारले माटोको संरचना, पानी धान्ने क्षमता र उर्वरता सुधार्छ।

वैज्ञानिकको सन्देश:

बायोचारले माटोको रासायनिक सन्तुलन र जीवाणुहरूको कार्यमा सुधार ल्याउँछ। यसले सुर्तीबालीको गुणस्तर र माटोको स्वास्थ्य दुबैलाई सन्तुलित बनाउँछ।

सारांशमा:

यदि तपाईं सुर्ती, तरकारी वा अन्य बाली खेती गर्नुहुन्छ भने, थोरै मात्रामा बायोचार मिसाएर प्रयोग गर्दा माटो बलियो, पानी धान्ने, र मल प्रयोगको आवश्यकता घट्ने सम्भावना हुन्छ।
यो वातावरणमैत्री, दीगो र आर्थिक उपाय हो — जसले तपाईंको बाली र माटो दुवैलाई दीर्घकालीन फाइदा पुर्‍याउँछ।

Reference

Yang, J., Guan, K., Xiao, Q., Yang, C., Peng, K., Qin, P., Song, C., & Dai, X. (2025). Dynamic modulation of rhizosphere microbial diversity and function across tobacco growth stages by biochar. Biology and Fertility of Soils. https://doi.org/10.1007/s00374-025-01954-w