नानो प्रविधिबाट औषधीय बिरुवाको तेल प्राकृतिक खरपतवारनाशकमा रूपान्तरण: केशर खेतीका लागि दिगो समाधान

फेरदोसी विश्वविद्यालयका अनुसन्धान टोलीले नानो प्रविधि प्रयोग गरेर औषधीय बिरुवाको आवश्यक तेललाई प्राकृतिक खरपतवारनाशकमा रूपान्तरण गर्ने नयाँ उपाय विकास गरेको छ।

अजवाइन (Trachyspermum ammi), लवंग (Syzygium aromaticum), दालचिनी (Cinnamomum cassia) र पेरोभ्स्किया (Perovskia abrotanoides) बाट प्राप्त तेलहरूलाई नानोइमल्सन प्रविधिबाट स्थिर कण आकारमा परिणत गरी, केशर खेतीमा पाइने प्रमुख खरपतवारहरू—Agropyron repens, Bromus japonicus, Chenopodium album र Festuca spp.—माथि परीक्षण गरिएको थियो।

सिर्फ १% तेलयुक्त नानोइमल्सन स्प्रेले खरपतवारमा जैविक र शारीरिक परिवर्तन ल्यायो। परीक्षणमा क्लोरोफिलको मात्रा घट्नु, आयन लिकेज बढ्नु, र एन्टिअक्सिडेन्ट इन्जाइम (SOD र क्याटालेज) गतिविधि घट्नु जस्ता परिवर्तनहरू देखिए।

सफा दृश्यात्मक परिणामहरू पाँच दिनमै देखिए — पात पहेंलो, सुक्ने, र जल्ने लक्षणहरू सहित। अजवाइन र दालचिनीको तेलले सात दिनमै ९०% भन्दा बढी खरपतवार नष्ट गरे।

यस अनुसन्धानले देखाउँछ कि औषधीय बिरुवाबाट प्राप्त आवश्यक तेललाई नानो प्रविधि प्रयोग गरी तयार गरिएका नानोइमल्सनहरू, रासायनिक खरपतवारनाशकको दिगो, पर्यावरणमैत्री विकल्प बन्न सक्छन्। विशेषगरी उच्च मूल्यका बालीजस्तै केशर खेतीमा यो प्रविधि अत्यन्त उपयोगी हुने सम्भावना छ।

Reference

Azizi, M., Sajedimehr, H., Nazari, M., Kaveh, H., & Taghizadeh, S. F. (2025). Herbicidal activity of medicinal plants essential oil using nanotechnology for saffron weed control saffron weed control using medicinal plants’ essential oil. BMC Plant Biology, 25(1), 1390. https://doi.org/10.1186/s12870-025-07106-4