मह र कागतीको शक्तिले सुक्खा सहने सिमि बिरुवा अझ बलियो बने

हुसैन बेलाल र सहकर्मी (२०२५) ले गरेको नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ कि प्राकृतिक बायोस्टिमुल्यान्ट — मह (Bee Honey) र कागतीको रस (Lemon Juice) — सुक्खा तनाव (drought stress) का कारण कमजोर हुने सिमि (Phaseolus vulgaris) बिरुवाको उत्पादन र जीवनशक्ति बढाउन अत्यन्त प्रभावकारी छन् ।

यो अध्ययन मिस्रमा दुई प्रकारका सिंचाइ स्तर (१००% ETc र ६०% ETc) मा गरिएको थियो, जसले सिमि बिरुवामा यी प्राकृतिक द्रवहरू छर्किँदा हुने जैव–रासायनिक परिवर्तनको मूल्याङ्कन गर्‍यो ।

परिणाम अनुसार, ४% महको घोल (DBH-4%) सबैभन्दा प्रभावकारी प्रमाणित भयो। यसले सिमिको पातमा क्लोरोफिल र क्यारोटिनोइडको मात्रा बढायो, पातको जल सामग्री (RWC) र झिल्ली स्थायित्व (MSI) सुधार्‍यो, र प्रोलिन, ग्लाइसिन बेटाइन, एसकोर्बेट, ग्लुटाथियोन, र टोकिफेरोल जस्ता ओस्मोप्रोटेक्टेन्ट र एन्टिअक्सिडेन्ट स्तरलाई उल्लेखनीय रूपमा बढायो ।

त्यसैगरी, यस उपचारले मालोनडियल्डिहाइड (MDA) र हाइड्रोजन पेरोक्साइड (H₂O₂) जस्ता अक्सिडेटिभ क्षतिको सूचकहरू घटायो, जसले बिरुवामा हुने कोशिकीय क्षति कम गर्‍यो । एन्टिअक्सिडेन्ट इन्जाइमहरू — सुपरअक्साइड डिस्म्युटेज (SOD), क्याटालेज (CAT), एस्कोर्बेट पेरोक्सिडेज (APX), र ग्लुटाथियोन रिडक्टेज (GR) — को सक्रियता पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको पाइयो ।

कागतीको रस (DLFJ) ले पनि सुधार देखायो, तर महको तुलनामा प्रभाव केही कम थियो ।

निष्कर्षका रूपमा, अनुसन्धानकर्ताहरूले भनेका छन् कि ४% महको फोलिएर स्प्रे एक सस्तो, वातावरणमैत्री र टिकाउ बायोस्टिमुल्यान्ट हो । यसले सुक्खा क्षेत्रका किसानहरूका लागि रासायनिक मल र कीटनाशकमा निर्भरता घटाउँदै प्राकृतिक रूपमा उत्पादन वृद्धि गर्ने उत्कृष्ट विकल्प प्रदान गर्छ ।

Reference

Belal, H. E. E., Elkelish, A., Zaid, M. M., Alhudhaibi, A., El-Roby, M. S. A., Abd Elmohsen, Y. H., Abeed, A. H. A., Ukozehasi, C., Rady, M. M., & Sayed, A. A. S. (2025). Novel biostimulants-mediate tolerance to drought stress in Phaseolus vulgaris plants by optimizing osmoprotectants and antioxidant defense systems. Botanical Studies, 66(1), 36. https://doi.org/10.1186/s40529-025-00483-x